Sinema/tarih meyanında nicedir açmak tasavvurunda olduğum bu topik; birbirinin 'ardılı' olarak tarih sahnesinde büyük rol oynamış, ve bir tanesi hâlâ oynamaya dev.m eden 2 toplumsal sınıfın (ve karanlık Engizisyon dönemlerinin), sanata/sinemaya olan aksisedasını dert edinmektedir.
Yazımı bu defa mümkün olduğunca uzun tutmamaya gayret edecek; branşım .tibariyle ve de ana metin olması hasebiyle genel bilgiler eşliğinde kaleme alacağım. Buna ve perfeksiyonist (mükemmelliyetçi) hallerime artık antremanlı olduğunuzu düşünüyorum :)

Beyazperdenin geniş evreni, "feodalite", "aristokrasi" ve "burjuvazi"yi çağına ait çeş.tli rükünler ile beraber epeyce misafir etmiş ve etmektedir. Bu tarz eserlerde/filmlerde, tarihi gerçekleri ve olayları aslına uygun bir şekilde ve döneme sadık kalarak verebileceğiniz gibi; bilakis seyircide "tatlı bir rüya" tesiri yaratacak veçhiyle de sunabilirsiniz. Aradaki çizg. tıpkı hayatın rengi gibi "gri"dir. 7. sanatın ufuk çizgisi öyle geniştir ki arkadaşlarım, hangimiz onu salt siyah yahut beyaz tonlar ile tahd.t altına alabiliriz değil mi! Hem sinema bir yönüyle de 'yanılsama' değil midir? Zaman ve mekansal olarak misal, bire bir gerçeklikten münezzehtir. İzleyen kişi o dönemin sanat-kültür hareketleri, sosyal yaş.mı, pol.tikaları... üzerine azıcık da olsa bilgi ve fikir sahibi olabiliyor ise, bu da ilaveten bir kazançtır. Ben bu şekilde düşünüyorum.
Zaman içinde bir yolculuğa çıkalım!

Bir çoğumuzun bildiği ancak yine de kaleme almak istediğim aşağıdaki yazılarım kiminize s.k.cı ve k.tipiyoz gelebilir belki, pek önem atfetmem. Ancak asıl hedef k.tlem olan arkadaşlarımca ilgiyle okunacağına da inanıyor, inanmak istiyorum. Pazar tatilimden feragat ederek kaleme aldığım ve az önce son rötuşlarını yaptığım bu başlığımdaki yazılarımı; sinema dışına çok çıkmamak kaygısına istinaden genel tutup, ortaokul seviyesinde aktardım.
(Verilecek film örneklerini daha iyi anlayabilmemiz için bu bilgiler önemli bence.)


'Feodalizm' ve 'Aristokrasi' üzerine ;
Söz konusu sınıfın, Antik Roma ve Yunan dönemindeki görünümünü işleyen örnekler bir yana (kökeni etimolojik açıdan da o dönemde yatar); esas üzerinde durmak istediğim aralık 'Ortaçağ Avrupası'...
Ortaçağda devletler, s.teler (şehirler) halinde örgütlenmiştir bunu bileceksiniz. Ulus-devlet ve yekpare bir bilinç çok sonraları oluşacak.
Bu örgütlenme ağı ise genel olarak 4 tabaka halinde zuhur etmekte:
- 'Serfler'; yan. tarım ile uğraşan ve üstüne sıdkı sadakatle bağlı halk yığınları. (aradaki ilişkiyi 'vassallar' sağlamakta.) Serfler bizdeki reayaya tekabül ediyor. Bu sınıf, bir süre sonra gelen karışıklıklar ile kazan kaldıracak ve bir alt maddede yazacağım sınıf ile ortak paydada hareket ederek bir dönemi, çağı nihayete erdirecektir. Senyörlerle arasındaki zımni ilişkiler ise günümüz temsili demokrasilerin örneği gibi gelir bana hep.
- 'Ruhban sınıfı' & 'Kilise' ; Eski Anadolu uygarlıklarındaki rahip/kral durumlarını hatırlayınız lütfen!
- 'Senyörler' & 'Krallık erkanı' ; Hiyerarşik yapılanmanın en üstünde yer alan tabaka. Halk ile aralarındaki ilişki kopuk ve menfaate dayalı olan bu sınıf, yine bende seçen ve seçilmişler arasındaki ilişkilere binaen, günümüze dair okumalara teşne bir sevda oluşturmakta :) O dönem filmlerini gözünüzün önüne getiriniz ve tahayyül ediniz lütfen bu derebeylerinin konaklarını, şatolarını... Yüksek rakıml. tepelerde inşa edilmiş olup, etrafı doğal ve yapay surlarla çevrilmiş yal.tılmış bölgeler... İstanbul'un bazı kalburüstü semtlerini şöyle bir gezerseniz efendim, mer.mımı daha iyi anlayacaksınız :)
- 'Şövalyeler'; bu da döneme a.t filmlerin alametifarikası herhalde. Ne zaman böyle bir film izlesem, saray ricalinin önünde secde edip yeminini, sadakatini sunan "Aragon"lar beklerim. 'Kerameti kendinden menkul' kilise kurumunca onurlandırılarak, payeler bahşedilerek bir baskı unsuru olarak kullanılmıştır özünde şövalyelik kurumu. Baskı derken; gerek isyan tohumları çıkaran halk, gerekse öteki milletler nezdinde... Son tahlilde tamamen Hıristiyanlık kültüne a.t bir öğedir şövalyelik... (Alexander Dumas uyarlaması olan 'Üç Silahşörler' akla geliyor hemen.)
Dünyevi işlerle haşır neşir olduğu bilinen kilise kurumu ise şimşekleri üzerine çekmekte gecikmeyecek; ve bu da mezhepler bölünmesiyle sonuçlanan 'reform' hareketlerine neden olacaktı. Sinema bunu çok kullanmıştır biliyorsunuz. Az sonra sunacağım bir iki örnekte göreceğiniz üzere...

İşte arkadaşlar, feodal.te döneminde geçmekte olan sanat eserlerinde aşağı yukarı bu şematik gözetilmektedir. Verilecek film örnekleri de bu meyanda ele alınacaktır kısa kısa. Biraz daha farklı örnekler de var elbette.
Mesela bu ilişkiler, 'dönemindeki' sanat eserlerine nasıl yansımış diyecek olursanız (ki bunun uzmanı sevgili Levent'dir; ben ancak tarih konusunda kendimi yetkin sayarım) ilk aklıma gelenler şunlar olur: Tabi burada plastik sanatlardan, edebiyat ve teatral eserlerden bahsediyorum. O dönemler sinema nerdeee!... İlk elden resimler ve dev freskler geliyor akla. Çoğunda döneme ilişkin rituelleri okuyabilmek mümkün. Daha sonra Dante ve 'İlahi Komedya'sı: Cennet, Cehennem ve Araf olmak üzere 3 kısımdan müteşekkil bu eserde Dante, kimi yönüyle Rönesans ve poz.tivzminden kaçışı; kimi yönüyle de erdemin yüceltilmesini verir. Kilise ve toplum ilişkilerini ortaya serer. Kısaca geçiyorum ana konumuz olmadığı için. Yine 'Pieta' resimleri (acı çeken Meryem figürlü) geliyor akla, kilise kurumuna ve inançlara bakış ile alakalı...
XIV. Louis dönemi ise mutlakiyet ve monarşinin belki de en zincirinden boşandığı zaman dilimine karşılık gelir. Restorasyon dönemleri bile yanında melaike kalır yani. Of ki off! Günümüzdeki iktidarlar nasıl ki sanatı bir meşruiyet sağl.ma aracı olarak kullanıyor iseler, o dönemde de böyle olduğunu ve bazı sanatçılara ısmarlama eserler sipariş edildiğini iyi biliyorum alanım olduğu için. Sanat, iktidarın emrine seferber ediliyor uygun deyimle. Ne acı bir durum sanata vurulan bu pranga! Yabancısı değiliz bunların biz!
Moliere oyunlarını unutmayalım. Üst sınıfları ve soyluları hicveder.
Elbette ki binlerce sonenin sahibi büyük üstad W. Shakespeare... Bu dev sanatçı, eserlerinde aristokrasiyi ve dönemin kalıplarını çeş.tli yönleriyle masaya yatırır. Arkadaşlarım, bir şeye dikkat! Shakespeare'nin tarih sahnesine çıktığı anlar, burjuvazinin hızlı yükseliş dönemine karşılık geldiği için tüm ilişkiler daha da sertleşmiş ve keskinleşmiştir. O da bunu eserlerine aynı sertlik ve keskinlikte yans.tmaktan imtina etmemiştir. 1. Elizabeth'in şahsında belirginleşen döneme özgü hırs, iktidar olma, intik.m, ölüm gibi kavr.mları dert edinmiştir hep dikkat ettiyseniz. Karamsardır Shakespeare tiyatrosu. Anlattığı şeyler hâlâ çok evrenseldir.


Şimdi de sinemaya dair birkaç yansıma; (ilk aklıma gelenler)

- 'Die Nibelungen' (Fritz Lang, 1924.)
Fr.tz Lang'ın dışavurumcu üslupla çektiği bu filmi çok net hatırlayamıyorum. Fakat böyle bir eseri pas geçm.mek kaygısıyla bu işlerin uzmanı bir hoc.mdan yardım aldım. Biraz kopyacılık yaptım yani :) Söz hoc.mda;
Nibelungen, dev bir destandır. Destanda sıkça karşımıza çıkan bir figür vardır: "Siegfried"
Eski Germen imp.luğunun mitolojik dünyası mistisize bir havada ele alınır. Büyük bir aşkı ve ölümü dile getiren Siegfried, zaferi ve barışı simgeler. Destan başından sonuna dek dönemin. kötümser bir havada ele alır: Tutku, aşk, cinayet, aile düşmanlığı...

- 'El Cid' (Anthony Mann, 1961)
Sağ olsun Business Channel sayesinde izleme şansına eriştiğim El Cid, feodal ortaçağa a.t bir gazavatname, yani kahramanlık öyküsü.
Kastilya krallığı için cenk eden bir savaşçının, akabinde maiyet değiştirmesi ve ismiyle müsemma bir el-cid, bir kurtarıcı olması anlatılıyordu halk nazarında. Bizi ilgilendiren kısım ise dönemine tuttuğu ayna.
* El Cid, döneminin sarsılmaz(!) derebeyi-vassal-şövalye bağlılığını gözler önüne serer. Vassalığın -bizdeki eski Kapıkulu sistemine karşılık gelir- yüceltilmesi de denebilir.
* El Cid, Endülüs Emevilerine yönelik Hıristiyan fütuhat hareketleri kanalıyla, bizlere bir tarafta Ortaçağ karanlığı, bir taraftaysa ilim beşiği olan Kurtuba arasında kıyaslama yapma ve karine çıkarma imkânları da sunar refiklerim.

- 'Merchant in Venice' / Venedik Taciri (M. Radford, 2004.)

- 'Cyrano de Bergerac' (Mel Ferrer'ın oynadığı siyah-beyaz versiyonunu izlemiştim TRT 2'de...)
Cyrano de Bergerac, aristokrasinin çöküş dönemlerine tutulan iyi bir perspektif. Küç.k soylular sınıfı mensubu olan Cyrano, nüktedandır, dobradır. Cengaverdir, maharetlidir. İyi kılıç kullanır. Filhakika cesurdur.
Filmi izlediğimde ilk düşündüğüm şu oldu: "Ayağa düşmüş l.n şövalyelik artık!" Eski şövalye sınıfı mensuplarını görürüz filmde. Bir de asillerle ve krallarla olan ilişkilerini... Güden ve güdülen durumları bahis konusudur. Yani arkadaşlar, lejyon ordularının, ateşli silahların yaygınlaştığı XvIII. yüzyıl Feodal Avrupası'nı alt okumalar ile önümüze sunar Cyrano de Bergerac. İspanyollarla, Kral Felipe'nin askerleriyle yapılan savaş sahneleri de teşhisime dayanaktır.

- 'Jeanne D'arc' ile ilgili kimi örnekler mevcut, bunları şimdilik 'imleyelim'.

- 'The Private Life of Henry 8' / 8. Henry'nin Özel Yaş.mı (Alexander Kodra)
Alexander Korda'nın bu filmini izleyemedim ama anmadan da geçemem. İzleyen varsa yazabilir. 8. Henry'nin özel yaş.mı dendiğine göre protestan-katolik çatışmalarından bahsediyor olsa gerek. Zira bu kralı, katolizmin amansız bir düşmanı olarak bilirim. Evlilik ve hanedan sorunları, kiliseden aldığı icazetler, akabinde Vatikanla ilişkilerini kesmesi... Dönemi, burjuvazinin de palazlanma dönemidir.

- 'İntolerance' / Hoşgörüsüzlük (D. W. Griff.th, 1916.)
Griff.th daha evvel çektiği dev freskte ırkçılık yaptığı için -haklı olarak- hayli eleştirilmiş; eleştirilere müteakip bir epik çalışmayla cevabını vermiştir: Hoşgörüsüzlük...
Film çeş.tli bölümlerden oluşur. Konumuz hususuyla bizi ilgilendiren kısmı 'Sa.nt Barthel.my' katli.mı... Katli.m, reform ve mezhep bölünmeleri dönemi Fransasında geçer. Değerli arkadaşlarım, Fransa ve İspanya o dönemlerde de Katolizmin kaleleriydi. Dolayısıya reform hareketlerine karşı yürütülen 'Karşı-reform' dalgasının başını çekiyorlardı. Söz konusu kıyım, bizzat protestanları yani reformcu kanadı hedef almaktaydı. Yönetmen adeta tarihi bediiyat ile, sanat ile harmanlayacak; gövde gösterisinde bulunacaktı.
Güya demokrasinin beşiği addedilen bir ülkede! (...)

- 'Luther' (Eric Till, 2003)


xxx


'Burjuvazi' üzerine ;
Feodal dönemde devletlerin ve yaş.mın asıl kalbinin şehirlerde attığını söylemiştim. Ve burası da hani adeta çıf.tçı çarşısı gibidir. (yüksek bürokratlar, senyörler, ruhbanlar, zanaatçılar...) İşte burjuvazinin temelleri de bu ort.mda atıldı. (zira burjuvanın köken olarak şehirli zengin manasına gelmesinin kaynağı da işte budur.)
Şehre yerleşen bu kast, esas olarak ticaret ile uğraşmaya, sanat-kültür hareketleri ile ilgilenmeye başlar. Böylece yeni bir sınıfın temelleri atılır. Her neyse, kısaca değinirsem bu yeni kast, aristokrasiden bazı açılardan ayrılmaktaydı. Aristokrasi (ve derebeylik) biliyorsunuz ki "statükoculuğu" temsil etmekte olup, dışa kapalıdır. Burjuvazi ise üstad Marx'ın da dediği üzere özünde devrimci ve "revizyonist"dir. En azından köprüyü geçinceye kadar diyeyim! Dışa kapalı değil, bilakis kompradordur. Bir de aristokrasinin gölgesi ve baskısı altında yaş.mı ekleyin; varın iki sınıf arasındaki husumeti hesaplayın!
Manifesto'da "denilen odur ki burjuvazi ile halk uzlaşmaz olmuştur." yazar. Bu, sanayi devrimi ertesine bir göndermedir. Bu teşhisi aristokrasinin tarihin çöplüğüne atılması arefesine uyarlarsak, " denilebilir ki burjuvazi ile aristokrasi birbiriyle uzlaşmaz, bağdaşmaz olmuştur!" diye bir ibare çıkar :)
İki sınıf arasındaki bu husumet açık bir nizaya dönüşecek ve o meşhur ihtilâl gelecektir: 1789 devrimi. Burjuvaziye sosyalist literatürde devrimci denmesinin sebebi tam da bu ihtilâldir. Daha sonra (Sanayi Devrimi ve deniz aşırı sömürülerle beraber yani) uzlaşmaz/bağdaşmaz olacağı halk yığınları ile ilk ve son kez kurduğu ittifak sonucu, soylu sınıfın tarihin çöplüğüne atılmasını sağl.mış ve özerkliğini kazanmıştır sözü edilen sınıf. 1830 ve 48 olayları ila ünlü 'Paris Komünü', işte bu bağdaşmazlığın ilk elden tezahürleridir.

20. yüzyıl ise burjuvazinin refaha erdiği, iyiden iyiye başat unsur konumuna geldiği ve revizyonist yönünü y.tirdiği yüzyıldır. Verilecek film örneklerinde de daha çok bu zaman dilimindeki suretler konu ediniliyor. Meselenin daha da vuzuh olması için bir kez daha Karl Marx'a kulak kabartalım derim:
"...Burjuvaz., tarihte son derece devrimci bir rol oynadı. İktidarı ele geçirdiği her yerde feodal, ataerkil ve duygusal tüm ilişkileri yok etti. Feodal insanı üstlerine bağlayan tüm karmaşık ve zengin bağları acımasızca koparttı. O kadar pahalıya mal olan birçok özgürlüğün yerine (89 devriminin getirilerinden bahsediyor üstad.), tek ve acımasız bir özgürlüğü, 'ticaret' özgürlüğünü getirdi. İnsanla insan arasında, çıplak çıkardan, nak.t ödemeden başka hiçbir bağ bırakmadı.
Kısacası; dinsel ve siyasi yanılsamaların gizlediği sömürünün yerine (feodal dönem bahis konusu edilen), açık - utanmaz - dolaysız ve duygusuz sömürüyü k.ydu..."

Dönemi en iyi müşahade eden isim ve eserler dendiğinde ilk aklıma gelenler Charles D.ckens, D. H. Lawrence, Balzac, Puşkin, Çehov, Turgenyev, Oscar Wilde ve benzerleridir. Hepsi de döneminin iktisat ilişkilerini, sosyal çarpıklıklarıyla ahlaki baskılarını, çelişkilerini ustaca yans.tmışlardır. Her zaman demişimdir, 'sanat çağının 1. elden tanığıdır!' diye...
Balzac ve Anton Çehov'un kimi eserlerinde aristokrasinin çöküşünü görebiliriz. Goriot Baba'dak. talihsiz Goriot ila Vanya Dayı'daki münzevi karakterler, kanımca bir dönemin fetret halinde ve son demlerini yaşayan sınıfını (aristokrasi) gözler önüne sererken; yükselen sınıfı ve değerlerini de yermekten kaçınmaz.
Turgenyev ise biraz farklı bir örnek olacak. Melih Cevdet'in olağanüstü çevirisiyle okuduğum 'Babalar ve Oğullar'ı hatırlayınız. Bir nihilist olan Bazarov ve arkadaşı, 1800'lü yılların Rusyası'nda, konformist aristokrasinin dikine neşet eden batılı ve kentsoylu sınıfı .emsil etmektedir. Bazarov'un sık sık çatışma içine girdiği ve hakir gördüğü amca ile baba ise çöküş içerisindeki 'gerici' aristokrasinin temsilcileridir. Bir köylü toplumu görüntüsündeki XIX. y.y. Rusya'sı, Sanayi Devrimi'nin etkisiyle köylü aristokrasi (gelenekçi) / şehirli burjuvazi (batıcı) çatışmasını yüksek perdeden yaşayacaktır arkadaşlarım.
Oscar Wilde, pür.ten ve baskıcı bir kötü şöhret ile ün yapmış 'Victoryen' İngilteresini ve burjuva ahlakını eleştirecektir.
Charles D.ckens ise Sanayi Devrimi sonrası ortaya çıkan vahşi liberalizmin, kentler ve sosyal hayat üzerindeki yık.cı sonuçlarını işler. Ezilen sınıfın temsilciliğini yapar.
Örnekler çoğaltılabilir. Şimdilik bunlar kâfi!


Sinemaya dair birkaç küç.k yansıma;

- 'Barry Lyndon' (*ben konuşmayacağım, sadece konuyla direkt alakalı mükemmel ötesi bir alıntı aktaracağım hakkında.)

- 'Dünden Sonra Yarından Önce' (Nisan Akman, 1987) :
Film, TRT 5'de birkaç defa izlediğim kadarıyla entellektüel orta/üst sınıf mensubu burjuvazimizi od.ğına alıyor. Her ne kadar ilk bakışta kadın duyarlığını yans.tıyor gibi gözükse de, yönetmenin asıl amacının bu sınıfların karakteristiğini vermek olduğunu düşünüyorum. Gerek iş yaş.mı, gerekse aile yaş.mları ekseninde...
Yemek masasında cereyan eden yapımcı/sinema tartışması ise, burjuvazinin sanata/sanatçıya karşı bakış açısından emareler barındırır.

- 'Oliwer Twist' (David Lean, 1948.)
D.ckens evreni beyazperdede!

- 'İl Gattopardo' / Leopar (L. Visconti) :
"...Guiseppe di Lampedusa'nın İtalyan aristokrasisinin çöküşünü ve burjuvazinin yükselişini konu alan romanına dayanan göz kamaştırıcı bir destan. Leopar, ABD'de ilk gösterildiğinde talihsiz bir biçimde kuşa çevrilmiş olarak izleyici karşısına çıktı ve ancak yıllar sonra 1983'te restore edilmiş bir versiyon gösterime girdiğinde hak ettiği alkışı aldı. Filmde Burt Lancaster, 1860'ların İtalyası'nın hızla değişen toplumsal yapısına uyum sağlamaya çalışan yaşlı bir prensi canlandırıyor. Statüsünü ve yaş.m tarzını sağlama alma çabasıyla yeğeni olan Tancredi'nin (Alain Delon) zengin bir tüccarın kızı olan Angela'yla (Claudia Cardinale) evliliğini ayarlar; ve filmin final bölümünü oluşturan neredeyse bir saate yakın balo sahnesi boyunca, hem a.t olduğu toplumsal sınıf hem de kendi geçmişiyle bugünü üzerine derin düşüncelere dalar. Bireysel ve toplumsal arasındaki etkileşimi büyüleyici ve görkemli bir dille anlatan film, ancak Visconti gibi aristokrat kökenli bir Marksistin altından kalkabileceğ. türden bir içgörüyle yönetilmiş. (Lancaster, rolünü Visconti'nin karakterinden hareketle canlandırdığını söylemiştir). Aristokratların 'artık gücün yeni zenginlerin, yani burjuvazinin eline geçtiğini kabullendiği' balo sahnesi, haklı olarak sinema tarihinin en ustaca çekilmiş sahnelerinden biri kabul edilir..."
(***alıntıdır*** bu arkadaşlar, aklımda çok net kalm.mış Leopar. Ancak yazılmaması da ayıp kaçacak! İzleyenler paylaşabilir konumuz muhaceresinde.)

- '5 x 2' (Francois Ozon) :
Ozon'un tüm filmleri aslında sinemada burjuvazi konusuna örnek gösterilebilir ama şimdilik sadece bu filmini yazmak isterim. Ozon, filmlerinde eros ve kadın ile haşır neşir olmayı seven bir yönetmen. 5 x 2, tipik orta sınıf burjuva ailelerini konu alıp, sağlıksız ve monoton ilişkilerini gözler önüne serer.
Bunlar Fransız sinemasının yabancısı olmadığı konular. Meslektaşı ve vatandaşı Claude Chabrol bunu 90'ların ortasında, "Seremoni" adlı çarpıcı filmde tüm çıplaklığıyla ifşa etmişti izlediyseniz. Ozon sinemasına gelindiğinde konuyu daha da açarız belki, şimdilik bu kadarla keseyim.

- 'Lady Chatterley's Lover' (Just Jaeckin, 1981)
D. H. Lawrence, 19. ve 20. yüzyıl sanayi uygarlığıyla, burjuvazinin ahlaki/dinsel tabularına yönelik eleştirileriyle tanınır. Filmde de aynı durum mahfuz. Cinsel özgürlüğü konu edinen Lady Chatterley's Lover, bünyesinde soft bir erotizm barındırır. Ancak eğer filmi izlediyseniz (*izlemek isteyenler temas kurabilir benimle) özünde sanayi devrimine ve üst sınıflarına yönelik bir tenk.tler manzumesi barındırdığını göreceksiniz.
ilk savaş ertesinde malulen emekliye ayrılıp evine dönen bir kentsoylu ve aristokrat eşi arasındaki ilişki; söz konusu sınıfın yaşadığı 'değerler aşınmasını' mesele edinir. İktidarsız bir felçli koca, eşinin müstehcen ilişkilerini duvarda açtığı bir delik vas.tasıyla izler, ama sadece 'izler'...

- 'El Angel Exterminador' / Mahvedici Melek (Luis Bunuel, 1964)
Luis Bunuel burjuva yaş.m biçimi ve sinemaya aksisedası dendiğinde ilk akla gelen rejisör olur sanırım. Burjuvaziye her filminde deyim yerindeyse 'giydiren' yönetmenimiz, ilerleyen mesajlarda daha ayrıntılı işlenecektir elbette.
Film, kapalı bir mekanda sık.şıp kalan bir grup kentsoylu davetli vas.tasıya, bir sınıf üzerine hicivle karışık tipik Luis Bunuel dokundurmalarıdır. İzlerken kâh Moliere'nin Kibarlık Budalası gelecek aklınıza; kâh değerli isim Demir Özlü'nün ilk romanları. (Özlü, 'Bir Küçük Burjuvanın Gençlik Yılları' eserinde kentli sınıfı merkezine alıyor; yabancılaşma, sahteleşmeden vs.. söz ediyordu.) Bunuel de bunu yapıyor. Burjuvazinin birbirleriyle olan ilişkilerindeki kaypak hallerini gözler önüne seriyor. Gerçeküstüc. kimi imgelemler Bunuel sinemasının olmazsa olmazı biliyorsunuz. Söz konusu sınıfı acınacak halde önümüze sunarken; kilise kurumuna ve inanç olgusuna yönelik eleştirileriyle de müsteb.t iktidarı karşısına almaktan çekinmiyor cesur İspanyol rejisörümüz. Ne de iyi ediyor!
Katıksız bir burjuvazi eleştirisi...

- 'La Regale Du Jeu' / Oyunun Kuralı (Jean Renoir) :
Bu filmi izleyemedim bir türlü, epey de merak ediyorum. Sinema/burjuvazi hemhali dendiğinde herkesin ilk aklına gelen filmlerdendir. İzleyen bir arkadaşım var ise bu bağl.mda kısa bir yorum yapabilirse minnettar kalacağım.)

- Federico Fellini sinemasına, yans.ttığı çağdaş kentsoylu insan suretleri ve yaş.m biçimleri dolayısıyla, ayrı bir ayraç düşmek gerekecek ileriki mesajlarda. Oradaki burjuva yaş.m tahlilleri biraz daha farklı gibi.

(...)


Örneklerle dev.m etmek niyetindeyim.
Zahmet edip okuyanlara samimi duygularla teşekkür ediyorum.